Hernia bij je hond: symptomen, benchrust en operatie

Bij een hernia bij een hond zijn de eerste symptomen vaak een bol opgetrokken rug, een plankstijve nek, plotseling gillen bij het optillen of zwalkende achterpoten. Bij zo'n tussenwervelschijfhernia drukt een verschoven of gescheurd stootkussentje tussen de wervels tegen het ruggenmerg of de uittredende zenuwen. Heeft je hond alleen pijn en loopt hij verder nog stabiel, dan herstelt hij meestal goed met vier tot zes weken strikte benchrust en pijnstilling. Zakt hij daarentegen door zijn achterhand, sleept hij met zijn poten of kan hij helemaal niet meer staan, bel dan direct met spoed de dierenarts: bij verlamming telt elk uur om blijvende zenuwschade te voorkomen.

Nekhernia of rughernia: hoe herken je de symptomen thuis?

Vaak begint het plotseling: je hond staat 's ochtends trillend naast zijn mand of durft de drempel naar de tuin niet meer over. Tussen de wervels liggen buigzame stootkussentjes (tussenwervelschijven) vlak onder het ruggenmerg. Afhankelijk van de plek waar zo'n schijf op de zenuwen drukt, ziet een hernia er thuis heel anders uit:

• Nekhernia (halshernia): In de hals is het wervelkanaal relatief wijd, waardoor het ruggenmerg iets kan uitwijken en verlamming maar bij vijf tot tien procent voorkomt. Wat je wél ziet, is felle nekpijn: je hond houdt zijn kop krampachtig laag en zijn nek stijf, kijkt alleen vanuit zijn ooghoeken opzij en weigert te bukken naar zijn voerbak. Vaak rilt hij, gilt hij bij het omdraaien en houdt hij één voorpoot omhoog door uitstralende zenuwpijn.
• Middenrughernia: Precies op de overgang van de ribbenkast naar de lendenen komen de grootste krachten op de rug samen, terwijl het wervelkanaal daar erg nauw is. Je hond trekt zijn rug bol op en spant zijn buik zo hard aan dat veel baasjes eerst denken aan buikpijn of darmkrampen. Hij weigert te springen en loopt al snel wankelend of sleept met zijn achterpoten.
• Lage rughernia (lumbosacrale hernia): Achterin bij het heiligbeen loopt geen vast ruggenmerg meer, maar een bundel losse zenuwuitlopers (de cauda equina). Een beknelling op die plek veroorzaakt zelden acute verlamming; je merkt vooral dat je hond moeite heeft met opstaan, pijn aangeeft bij het achteruit strekken van zijn achterpoten en zijn staart slap laat hangen.

Wat gebeurt er in de rug? Hansen type I en type II

Elke tussenwervelschijf bestaat uit een taaie, vezelige buitenring en een gelei-achtige kern die schokken opvangt. Dierenartsen onderscheiden twee vormen van tussenwervelschijfhernia (Intervertebral Disc Disease of IVDD):

Bij Hansen type I veroudert het kraakbeen al op jonge leeftijd door een erfelijke aanleg (chondrodystrofie). De zachte kern droogt uit en verkalkt tot een stugge, kruimelige massa die lijkt op opgedroogde tandpasta. Bij een alledaagse draai of sprong van de bank scheurt de buitenring en schiet de verkalkte kern met kracht tegen het ruggenmerg. Deze acute vorm ontstaat meestal tussen het derde en zevende jaar bij kortbenige hondenrassen zoals de Teckel, Franse Bulldog, Beagle, Basset Hound, Mopshond en Shih Tzu.

Bij Hansen type II slijt de tussenwervelschijf geleidelijk bij het ouder worden. De buitenste ring verdikt en puilt langzaam als een stugge bobbel uit in het wervelkanaal, waardoor de druk op de zenuwen maand na maand toeneemt. Deze langzaam opbouwende vorm zie je vooral bij grotere honden vanaf zes tot acht jaar, zoals de Duitse Herder, Labrador Retriever en Dobermann, dikwijls in combinatie met artrose bij oudere honden.

De 5 gradaties van ernst: van rugpijn tot spoedgeval

In de spreekkamer onderzoekt de dierenarts hoe goed zenuwprikkels nog langs de beknelde plek komen en deelt de hernia in op een schaal van 1 tot 5:

• Graad 1 (alleen pijn): Je hond heeft rug- of nekpijn, trilt, houdt zijn rug bol en weigert te springen, maar loopt nog normaal.
• Graad 2 (lichte uitval en zwalken): Je hond kan nog zelfstandig staan en lopen, maar zwalkt met zijn achterhand (ataxie) en vertoont vaak dubbeltreden: hij zet zijn achtervoet op de bovenkant van de tenen neer, zodat de nagels over de stoep slepen.
• Graad 3 (verlamming met gevoel): Je hond kan niet meer zelfstandig op zijn achterpoten staan of lopen (paraplegie), maar heeft nog blaascontrole en gevoel.
• Graad 4 (verlamming zonder blaascontrole): De achterpoten zijn verlamd en je hond kan niet meer zelfstandig plassen, maar voelt nog wel een diepe pijnprikkel in zijn tenen.
• Graad 5 (verlies van diep pijngevoel): Volledige verlamming zonder blaascontrole én zonder diep pijngevoel in de tenen. Trekt een poot bij knijpen terug zonder dat je hond omkijkt of piept, dan is dat alleen een lokale reflex. Graad 5 is een acuut spoedgeval waarbij binnen 24 tot uiterlijk 48 uur geopereerd moet worden.

Behandeling: 4 tot 6 weken strikte benchrust of een operatie?

Gelukkig hoeft lang niet elke hond onder het mes. Bij een nekhernia herstelt ongeveer 85 procent zonder operatie, en ook bij een rughernia in graad 1 of milde graad 2 start de dierenarts met een conservatieve behandeling: vier tot zes weken strikte benchrust in combinatie met ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's of corticosteroïden) en vaak medicatie tegen zenuwpijn zoals gabapentine of tramadol.

De gescheurde buitenring bevat weinig bloedvaten en heeft minstens vier tot zes weken nodig om een sterk litteken te vormen. Precies daar schuilt thuis het grootste gevaar: zodra de pijnstillers na drie dagen werken, voelt je hond zich weer topfit. Laat je hem dan uit de bench en springt hij op de bank, dan perst die beweging de rest van de schijfkern door de open scheur tegen het ruggenmerg, waardoor een milde graad 1 hernia in één klap kan omslaan in een verlamming.

Met deze afspraken houd je benchrust thuis veilig vol

• Alleen eruit voor een kort plasrondje: Je hond blijft dag en nacht in een bench of kamerren waarin hij kan staan en gestrekt liggen. Til hem drie tot vier keer per dag naar buiten voor hooguit vijf minuten plassen en poepen aan een korte lijn.
• Til zijn rug als een rechte plank: Ondersteun je hond met één arm onder de borstkas en één arm onder het bekken, zodat de ruggengraat horizontaal blijft.
• Voerbak omhoog en geen halsband: Zet bij een nekhernia de voer- en waterbak op borsthoogte en vervang de halsband door een Y-tuigje (lees meer in ons artikel over een tuigje of een halsband).
• Geef nooit pijnstillers uit je eigen kastje: Paracetamol en ibuprofen zijn giftig voor honden en verhinderen dat de dierenarts direct veilige ontstekingsremmers kan geven.

Bij verlamming (graad 3 tot en met 5) of onhoudbare pijn maakt een specialist onder narcose eerst een MRI-scan of CT-scan, omdat het ruggenmerg op een gewone röntgenfoto niet zichtbaar is. Bij een middenrughernia freest de neurochirurg via de zijkant een luikje in de wervelboog (hemilaminectomie) om het drukkende materiaal weg te scheppen en prikt hij aangrenzende slechte schijven vaak preventief aan (fenestratie).

Bij een nekhernia benadert de chirurg de wervel via de onderzijde van de hals (ventral slot). Na de ingreep volgt opnieuw een rustperiode en begeleide revalidatie bij de dierfysiotherapeut, bijvoorbeeld met balanswerk en hydrotherapie op een onderwaterloopband.

Ervaringen van andere baasjes op het forum

Hoe verraderlijk pijnstilling kan zijn, lees je terug in het topic over een Jack Russell met een nekhernia: na twee dagen stijve nek leek hij op te knappen, sprong zelf op de bank en kreeg direct een terugval, terwijl een Newfoundlander in datzelfde topic met strikte tuinrust zonder wandelingen of halsband volledig herstelde.

Ook in het forumtopic over Teckel Pippa met een hernia zie je hoe een hond na een injectie Novacam de volgende dag alweer vrolijk wil lopen, terwijl drempels direct pijn geven. En in het topic over hondje Mira met een graad 5 hernia vertelt een baasje hoe haar volledig verlamde hond zonder diep pijngevoel na een spoedoperatie en maandenlange fysiotherapie stap voor stap weer leerde lopen.

Zit jouw hond midden in de verplichte benchrust of twijfel je over een operatie? Deel je ervaring met andere baasjes op het HondenPage-forum.