Drinkt je niet-gesteriliseerde teef een paar weken na haar loopsheid ineens de ene na de andere bak water leeg, sjokt ze lusteloos achter je aan of verliest ze vieze uitvloeiing uit haar vulva? Die symptomen wijzen op een baarmoederontsteking bij je hond (pyometra): een ernstige bacteriële infectie waarbij haar baarmoeder zich vult met pus. Wacht het geen dag of weekend af, want dit is een spoedgeval waarbij je direct de dierenarts belt.
Hoe herken je de symptomen van een baarmoederontsteking?
Een baarmoederontsteking begint zelden van het ene op het andere uur met dramatische klachten. Meestal is de loopsheid vier tot zes weken achter de rug en valt het op dat je teef stiller is, veel in haar mand ligt en tijdens het uitlaten weinig zin heeft om door te lopen. Zet je haar brokken neer, dan draait ze haar kop weg, terwijl ze een plakje kipfilet of kaas uit je hand nog best aanneemt. Precies dat maakt het begin zo verraderlijk: omdat ze nog kwispelt als je thuiskomt, denk je al gauw aan schijnzwangerschap of een buikgriepje.
Het signaal waar elke dierenarts meteen op aanslaat, is een plotselinge, extreme dorst bij je hond. Je hoort haar 's nachts minutenlang slobberen en de waterbak staat halverwege de middag al droog. Een teef die al jaren zindelijk is, staat 's ochtends vroeg bij de achterdeur te dringen of laat een grote plas op de mat lopen. Naarmate de ontsteking vordert, zie je thuis deze verschijnselen:
- Onlesbare dorst en veel plassen: Bacteriën in de baarmoeder scheiden gifstoffen (endotoxinen) uit die via het bloed de nieren bereiken. Daardoor kunnen haar nieren de urine niet meer concentreren, verliest ze veel waterige plas en blijft ze drinken om niet uit te drogen.
- Steeds aan de vulva likken: Veel teven zijn schoon op zichzelf en likken elk druppeltje meteen weg. Soms hoor je haar in haar mand onrustig poetsen en ontdek je pas als ze opstaat een roodbruine of geelgroene vlek op het kleed.
- Buikpijn en een stijve houding: Een gevulde baarmoeder drukt zwaar in de buikholte. Je hond loopt voorzichtig met een licht opgetrokken rug en aarzelt voordat ze op de bank of in de auto springt.
- Misselijkheid en braken: Zodra de afvalstoffen in haar bloed oplopen, wordt ze misselijk, smakt ze veel en geeft ze soms gele gal of slijm over.
- Wisselende lichaamstemperatuur: Normaal meet je bij een hond tussen de 38,0 en 39,0 graden. In de eerste dagen kan ze koorts boven de 39,5 graden krijgen, al blijft de thermometer bij veel teven bedrieglijk normaal. Raakt ze uitgeput of in shock door bloedvergiftiging, dan duikt haar temperatuur juist onder de 37,5 graden.
Open of gesloten baarmoederontsteking: wat is het verschil?
Of je aan de buitenkant pus ziet, hangt af van de stand van de baarmoedermond (de cervix). Dierenartsen maken onderscheid tussen twee varianten:
- Open baarmoederontsteking: De baarmoedermond staat op een kier. Daardoor loopt er romig geelgroen, roodbruin of bloederig of etterig vocht uit de vulva dat weeïg en vies ruikt. Omdat de pus weg kan lopen, bouwt de druk in de buik minder snel op, al tast de infectie wel haar nieren aan.
- Gesloten baarmoederontsteking: De baarmoedermond zit potdicht, zodat er geen druppel uitvloeiing naar buiten komt. Al het vocht hoopt zich op in de baarmoederhoorns; bij een grote hond soms meer dan een liter pus. Haar buik zwelt op, gifstoffen slaan snel door naar het bloed en de uitgerekte baarmoederwand kan scheuren, met een levensgevaarlijke buikvliesontsteking (peritonitis) tot gevolg.
Waarom ontstaat pyometra juist twee tot acht weken na de loopsheid?
Een baarmoederontsteking komt vrijwel alleen voor bij niet-gesteriliseerde teven en slaat bijna altijd toe in de twee maanden na de loopsheid (de metoestrus). Tijdens de vruchtbare dagen staat de baarmoedermond open om zaadcellen door te laten. Via diezelfde opening kunnen bacteriën uit de vagina en darmflora, meestal de E. coli-bacterie, naar binnen glippen.
Of je teef nu gedekt is of niet: na de loopsheid maken haar eierstokken zes tot tien weken lang volop het hormoon progesteron aan. Door progesteron zwelt het baarmoederslijmvlies op, verslapt de spierwand zodat de baarmoeder geen vuil meer afvoert, en worden de witte bloedcellen ter plekke afgeremd. Sluit de baarmoedermond zich terwijl er nog bacteriën binnenin zitten, dan vormt die warme omgeving een ideale broedplaats.
Na elke cyclus blijft het slijmvlies iets dikker en ontstaan er kleine vochtblaasjes in de wand (Cysteuze Endometrium Hyperplasie). Omdat teven geen menopauze kennen, krijgt ongeveer een kwart van alle niet-gesteriliseerde teven vóór haar tiende jaar een baarmoederontsteking. Toch is het geen pure ouderdomskwaal: ook een jonge teef kan al na haar eerste loopsheid ziek worden. Ook hormoonprikken om de loopsheid uit te stellen vergroten de kans op een ontsteking flink.
Wanneer bel je de dierenarts en wat kun je zelf doen?
Vermoed je een baarmoederontsteking, kijk het dan nooit een paar dagen aan. De gifstoffen van de E. coli-bacterie beschadigen snel de nierfilters en kunnen tot een dodelijke bloedvergiftiging leiden:
- Direct bellen (spoed, ook 's avonds en in het weekend): Je teef verliest etterige of roodbruine uitvloeiing, heeft een gespannen buik, braakt, weigert eten, heeft koorts of ondertemperatuur, of staat wankel op haar poten.
- Vandaag nog overleggen met de praktijk: Je teef is twee tot tien weken geleden loops geweest, drinkt en plast opvallend meer en oogt stiller tijdens het uitlaten, ook zonder zichtbare uitvloeiing.
- Even aankijken: Bij een verdenking op baarmoederontsteking is afwachten nooit veilig; twijfel je of vage klachten na de loopsheid bij een gewone schijnzwangerschap horen, bel dan altijd even met de assistente om de symptomen door te nemen.
Noteer wanneer haar laatste loopsheid eindigde en meet zo mogelijk haar temperatuur met een digitale thermometer in de anus (met een drupje vaseline). Laat haar waterbak altijd gevuld staan: haal nooit water weg omdat ze in huis plast, want dan droogt ze snel uit en lopen haar nieren extra schade op. Duw niet zelf in haar buik (een gevulde baarmoeder kan scheuren) en geef nooit paracetamol of ibuprofen uit je eigen medicijnkastje.
Onderzoek en behandeling bij de dierenarts: spoedoperatie of medicijnen?
In de spreekkamer controleert de dierenarts haar pols, temperatuur en slijmvliezen en maakt direct een echo van de buik. Op het scherm zijn de met pus gevulde baarmoederhoorns meteen zichtbaar en is het verschil met een dracht duidelijk. Ook volgt bloedonderzoek om de ontstekingswaarden en de nierfunctie te meten.
Staat de diagnose vast, dan is een spoedoperatie (ovariohysterectomie) bijna altijd de enige veilige behandeling. Je hond gaat eerst aan het infuus met vocht, pijnstilling en antibiotica om haar bloeddruk en nieren te ondersteunen. Daarna verwijdert de dierenarts onder narcose voorzichtig de gevulde baarmoeder én beide eierstokken. Omdat de oorzaak van de vergiftiging in één keer uit haar lijf is, knappen de meeste teven na de ingreep binnen enkele dagen zichtbaar op. Op de factuur zie je naast de buikoperatie en narcose meestal het (spoed)consult, de buikecho, het bloedonderzoek, het infuus en de nazorg terug.
Een behandeling met hormooninjecties (aglepriston en prostaglandines) en antibiotica is alleen in uitzonderingsgevallen een optie, bijvoorbeeld bij een jonge, nauwelijks zieke fokteef met een open ontsteking of een hoogbejaarde hond voor wie narcose te riskant is. Zoals de Universiteit Utrecht benadrukt, kan de baarmoeder tijdens het samentrekken alsnog scheuren en keert de ontsteking bij de volgende loopsheid vaak terug.
Een tijdige sterilisatie van je teef voorkomt dit probleem definitief: zelfs als alleen de twee eierstokken worden verwijderd (een ovariëctomie), maakt het lichaam geen progesteron meer aan, verschrompelt de baarmoeder en ontstaat er geen pyometra meer.
Ervaringen van andere baasjes op het forum
Op het HondenPage-forum lees je hoe verraderlijk de klachten thuis zijn. Zo vertelt een baasje in niet drachtig maar inwendige baarmoederontsteking hoe haar éénjarige Golden Retriever na de eerste loopsheid sloom werd en slecht at. Omdat er geen pus te zien was en het bloedonderzoek verhoogde nierwaarden toonde, kwam pas bij een tweede echo de gesloten baarmoederontsteking aan het licht.
Ook de twijfel of je een feestdag kunt afwachten komt terug in baarmoederontsteking tijdens het pinksterweekend, waarin een tienjarige teef veel meer dronk dan normaal en pus verloor, maar nog uit haar mand kwam om brood te bedelen. In een baarmoederontsteking voorkomen door sterilisatie twijfelt het baasje van de zevenjarige teef Hailey na zware schijnzwangerschappen over een ingreep en leggen andere leden uit waarom de baarmoeder na het weghalen van de eierstokken verschrompelt.
En in baarmoederontsteking bij een hond van 17 jaar lees je het lastige keuzemoment bij een verzwakte zeventienjarige collie met een open ontsteking die geen narcose meer aankon. Zit je zelf in dubio over klachten na de loopsheid, deel je verhaal dan op het HondenPage-forum.
Veelgestelde vragen
Kan een gesteriliseerde hond nog een baarmoederontsteking krijgen?
Bij een goed uitgevoerde sterilisatie waarbij beide eierstokken volledig zijn verwijderd, is die kans vrijwel nul, ook als de gezonde baarmoeder is blijven zitten. Zonder het hormoon progesteron uit de eierstokken wordt het baarmoederslijmvlies niet meer dik en vatbaar voor bacteriën. Alleen als er per ongeluk een stukje eierstokweefsel is achtergebleven dat nog hormonen aanmaakt, kan een baarmoederstomp ontstoken raken (een stomp-pyometra).
Hoe lang na de loopsheid ontstaat een baarmoederontsteking?
De klachten beginnen meestal twee tot acht weken na het einde van de loopsheid, met een duidelijke piek tussen de vier en zes weken. In die periode maakt het lichaam van je teef volop het hormoon progesteron aan, waardoor de afweer in de baarmoeder laag is. Soms sluimert een milde ontsteking nog iets langer door en vallen het vele drinken en de sloomheid pas negen tot tien weken na de loopsheid echt op.
Hoe snel herstelt een hond na een operatie aan een baarmoederontsteking?
Zodra de ontstoken baarmoeder operatief is verwijderd, stopt de aanvoer van gifstoffen naar het bloed direct. De meeste teven zijn daardoor na twee tot drie dagen al een stuk helderder en vragen zelf weer om eten. De buikwond geneest in tien tot veertien dagen; in die tijd draagt je hond een medisch rompertje of een kraag en laat je haar kort aan de lijn uit. Waren haar nierwaarden vóór de operatie verhoogd, dan controleert de dierenarts het bloed na enkele weken opnieuw.
Kan een jonge teef na haar eerste loopsheid al een baarmoederontsteking krijgen?
Ja, dat kan. Hoewel een baarmoederontsteking het vaakst voorkomt bij teven vanaf zes of zeven jaar doordat het baarmoederslijmvlies na elke cyclus wat dikker wordt, kunnen ook jonge teven van nog geen jaar oud al na hun allereerste loopsheid een pyometra krijgen. Drinkt een jonge teef weken na haar loopsheid ineens veel meer en is ze sloom, sluit een baarmoederontsteking dan nooit uit vanwege haar leeftijd.
Bronnen
AniCura: Baarmoederontsteking hond. Universiteit Utrecht: Baarmoederontsteking. LICG: Castratie of 'sterilisatie' van uw hond, Loopsheid bij de hond. Medisch Centrum voor Dieren: Sterilisatie hond.
