Likmat voor je hond: waarom het rust geeft + 10 recepten

Tien minuten geconcentreerd likken aan een geribbeld rubberen matje maakt een opgedraaide hond vaak roziger dan een halfuur achter een bal aan rennen. Waar gooien met speelgoed de adrenaline alleen maar verder opjaagt, trapt een likmat (vaak bekend onder de merknaam LickiMat) juist op de biologische rem. Met een lepel natvoer, wat hüttenkäse of een restje gekookte pompoen uit je eigen keuken verander je een simpel matje van een tientje in een kalmerend hersenwerkje waar je hond heerlijk van indommelt.

Waarom herhaaldelijk likken werkt als een natuurlijke uitknop

Iedereen met een jonge of prikkelgevoelige hond kent het tafereel: je komt thuis na een drukke wandeling, je hond stuitert nog door de gang en het commando 'plaats' gaat het ene oor in en het andere weer uit. Op zo'n moment draait het actieve deel van zijn zenuwstelsel nog op volle toeren. Zodra je hond ergens rustig en ritmisch aan begint te likken, schakelt zijn lichaam vrijwel direct over naar het parasympathische zenuwstelsel: de stand voor rust, herstel en spijsvertering. Zijn ademhaling wordt dieper, zijn hartslag zakt en in zijn hersenen komen kalmerende neurotransmitters zoals endorfine en serotonine vrij.

Dat zelfkalmerende mechanisme zit er al vanaf de eerste levensdag in. In het nest likt de moederhond haar pups droog en rustig, en kalmeren pups zichzelf door te zuigen en te likken. Wanneer een volwassen hond geconcentreerd elk vakje van een likmat uitwerkt, combineert hij dat fysieke rustsignaal met een flinke portie mentale focus. Net als bij andere intelligente speeltjes voor de hond kost dat verrassend veel denkkracht, zonder dat je hond er druk of hijgerig van wordt.

Tijdens dat kwartiertje likken gebeurt er ook iets handigs in de bek en de maag. Door het aanhoudende contact tussen de tong en het reliëf van de mat maken de speekselklieren volop extra speeksel aan. Anders dan bij mensen bevat hondenspeeksel vrijwel geen spijsverteringsenzymen zoals amylase; het zit juist vol slijmstoffen en antibacteriële eiwitten (zoals lysozym) die het gebit en tandvlees schoonspoelen. Terwijl het likken de maag alvast het seintje geeft om maagsappen aan te maken voor een rustige vertering, schrapen de zachte nopjes meteen voedselresten en bacteriën van de ruwe hondentong. Dat merk je direct bij een hond die anders behoorlijk uit zijn bek kan ruiken.

Doordat ritmisch likken helpt om stress en spanning bij je hond af te voeren, werkt zo'n matje op allerlei lastige momenten in huis als een redder in nood:

• Na een spannende wandeling: Als je hond onderweg is uitgevallen naar een buurtgenoot, geschrokken is van een knallende uitlaat of helemaal opgedraaid van het losloopveld komt, helpt een gevulde likmat op haar eigen kussen om de adrenaline rustig uit haar lijf te laten zakken voordat ze gaat slapen.
• Als er visite op de stoep staat: Voor veel honden zijn de eerste tien minuten waarin gasten hun jas uittrekken het lastigst. Met een voorbereide likmat uit de koelkast geef je je hond op zijn eigen plek een veel leukere taak dan opspringen in de gang.
• Tijdens het borstelen, poten afdrogen of nagels knippen: Plak een likmat met zuignappen op de badkamertegels en je hond heeft zijn snuit en aandacht volledig bij het lekkers, terwijl jij rustig de klitten uit zijn broek kamt of zijn tenen controleert op grasaren.

Noppen, kruisjes, ribbels of zuignappen: welke likmat past bij jouw hond?

In de dierenwinkel hangt inmiddels een hele wand vol verschillende patronen en materialen. Voor een bedrag tussen de € 8,50 en € 19,95 heb je al een prima mat in huis (een soepele basisvariant kost meestal tussen de € 8,50 en € 13,50, een verstevigde mat of zuignapmodel tussen de € 12,50 en € 19,95). Het reliëf bepaalt hoe makkelijk jouw hond het lekkers eruit krijgt en welke vulling er het beste op blijft zitten.

• Zachte nopjes en puntjes (zoals de LickiMat Soother): Deze matten bestaan uit honderden buigzame, afgeronde pinnetjes. Ze houden vloeibare vullingen zoals kwark, gepureerde pompoen of dikke bouillon goed vast. Omdat de nopjes niet diep of smal zijn, is dit ook de fijnste keuze voor kortsnuitige hondenrassen zoals de Franse Bulldog, Mopshond of Boxer, die met hun brede tong lastiger in smalle diepe gleuven komen.
• Kruisjes en doolhofpatronen (zoals de LickiMat Buddy): De kruisvormige gootjes zijn gemaakt voor smeerbare pasta's zoals vers vlees (KVV), smeuïge paté, geprakte banaan of pindakaas. Je hond moet de punt van zijn tong echt tussen de kruisjes sturen om de hoekjes schoon te krijgen, wat deze structuur net wat uitdagender maakt dan de nopjes.
• Vierkante vakjes en ribbels (zoals de LickiMat Playdate of Slomo): In de kleine vierkante bakjes of brede ribbels kun je naast zachte smeersels ook kleine vaste hapjes kwijt, zoals fijngesneden gekookte kip, een paar geplette blauwe bessen of geweekte brokjes.
• Likmatten met zuignappen (zoals de LickiMat Splash): Aan de achterkant van deze matten zit een grote zuignap of een reeks kleinere zuignapjes. Maak de achterkant even vochtig met een druppel water en druk de mat op schouder- of neushoogte vast op de badkamertegels, de glazen douchewand of het raam van de achterbak. Je hond staat zo in een rechte, ontspannen houding te likken terwijl jij hem wast of borstelt.
• Verstevigde matten met een harde rand (zoals de LickiMat Tuff): Voor een jonge hond of een enthousiaste Labrador die een slappe mat het liefst dubbelvouwt of bij een puntje optilt om ermee door de kamer te schudden, is een model met een harde kunststof onderplaat ideaal. Zo'n verstevigde mat blijft veel beter plat op de vloer liggen en is een stuk lastiger op te pakken.

Kijk voor je de mat in de vaatwasser schuift wel even van welk materiaal hij gemaakt is. De klassieke, soepele LickiMats zijn gemaakt van voedselveilig thermoplastisch rubber (TPR/TPE, een zacht synthetisch elastomeer zonder weekmakers, pvc of BPA), terwijl andere merken gebruikmaken van echt natuurrubber of 100% siliconen. Soepele matten van TPR of natuurrubber zijn heel zacht voor de hondentong, maar trekken krom als je ze op 65 graden in de vaatwasser laat meedraaien.

Die spoel je na gebruik het snelst onder de warme kraan af met een afwasborstel en een druppel afwasmiddel. De harde Tuff-varianten en matten van 100% voedselveilige siliconen kunnen wel gewoon in het bovenste rek van de vaatwasser.

Zo bouw je de likmat op zonder frustratie (en zonder opgegeten hoekjes)

Op internet lees je overal de tip om een likmat vol te smeren en meteen een nacht in de vriezer te leggen, zodat je hond er een halfuur zoet mee is. Doe je dat bij een hond die nog nooit een likmat heeft gehad, dan geef je hem eigenlijk een keihard blok ijs waar hij met zijn tong niets vanaf krijgt. De meeste honden schakelen dan uit frustratie over op plan B: graven met de voorpoten, met de mat door de kamer gooien of met hun kiezen een hoek uit het materiaal bijten. Precies het tegenovergestelde van de ontspanning waar je op hoopte.

Met een opbouw in vier korte stappen ontdekt je hond vanzelf dat rustig likken veel sneller resultaat oplevert dan slopen:

• Stap 1 (ongevroren en losjes bovenop): Smeer de eerste twee keer een dun laagje zacht, geurig natvoer of hüttenkäse losjes over de bovenkant van de noppen. Je hond heeft de mat binnen drie minuten leeg, snapt direct het spelletje en heeft meteen succes.
• Stap 2 (diep in de groeven strijken): Blijft hij rustig liggen likken, druk het smeersel dan de volgende keer met de bolle kant van een lepel stevig onderin de kruisjes of vakjes, nog steeds op kamertemperatuur.
• Stap 3 (koelkastkoud of half bevroren): Leg de ingesmeerde mat een halfuurtje tot drie kwartier in de vriezer. De bovenlaag is dan net opgesteven, maar de kern geeft nog makkelijk mee.
• Stap 4 (volledig ingevroren met een 'startlaagje'): Pas als je hond de techniek helemaal in de vingers heeft, vries je de mat een paar uur stijf in. Als je hond zo'n bevroren mat in de eerste minuut toch nog lastig vindt, strijk je er vlak voor het geven één theelepeltje ongevroren natvoer of een druppel lauw water overheen als startbaan. Zodra hij door dat eerste geurige laagje heen is, smelt zijn warme tong de bevroren onderlaag vanzelf los.

Sommige honden zetten na het likken alsnog hun tanden in de mat zelf. Dat gebeurt bijna altijd op het moment dat het laatste kruimeltje op is, terwijl het oppervlak nog heerlijk naar paté of pindakaas ruikt. Of een likmat nu van TPR, natuurrubber of siliconen is gemaakt: het zijn likmatten en geen kauwspeeltjes. Afgebeten stukjes rubber of kunststof verteren niet en kunnen bij inslikken een gevaarlijke verstopping in de maag of darmen veroorzaken.

Blijf er zeker de eerste weken gewoon bij in de woonkamer en ruil de mat rustig om voor één los beloningssnoepje zodra het laatste vakje leeg is. Door te ruilen in plaats van de mat zomaar onder zijn neus weg te grissen, voorkom je dat je hond zijn mat gaat afschermen en leert hij dat het inleveren hem nog een laatste lekkernij oplevert. Wil je tijdens een boodschap iets in de bench achterlaten waar een stevige kauwer wél zonder toezicht zijn tanden in mag zetten, pak daarvoor dan liever een massieve Kong van sterk natuurrubber in plaats van een platte likmat.

10 gezonde en betaalbare smeerrecepten voor op de likmat

Je hebt geen dure speciaalzaak-tubes of ingewikkelde poedertjes nodig om een likmat te vullen. Met gewone spullen uit je koelkast en zijn eigen hondenvoer zet je binnen twee minuten tien totaal verschillende smaken op tafel. Een handige truc voor drukke doordeweekse dagen: smeer op zondagavond drie of vier matjes achter elkaar in en stapel ze met een velletje bakpapier ertussen op in een vriezerlade.

• 1. De Dagelijkse KVV- of Natvoer-klassieker (nul extra calorieën): Schep twee eetlepels van zijn normale dagportie compleet vers vlees (KVV, ontdooid) of goed blikvoer uit zijn voerbak. Prak het met een vork en een eetlepel lauw water tot een gladde mousse en strijk die strak in de groeven. Ideaal voor dagelijks gebruik, want zijn darmen kennen dit voer al en hij krijgt geen enkele extra calorie binnen.
• 2. De Geweekte-Brokken-Pasta: Voor honden die vanwege een voedselallergie of een medisch dieet uitsluitend hun eigen droge brokken mogen eten, laat je een handje van die brokken twintig minuten weken in een kommetje met flink warm water tot ze helemaal volgezogen en zacht zijn. Prak ze met de achterkant van een lepel tot een dikke puree en smeer die uit over de mat.
• 3. Banaan & 100% Pindakaas: Prak een kwart tot een halve rijpe banaan fijn. Smeer eerst een flinterdun veegje 100% pindakaas (gemaakt van puur pinda's, zonder xylitol en zonder toegevoegd zout) onderin de diepste kruisjes en dek dat af met de geprakte banaan. Een schot in de roos bij vrijwel elke hond, zeker als hij een uurtje in de vriezer heeft gelegen.
• 4. Hüttenkäse & Zoete Wortelpuree: Kook een winterpeen in een pannetje water (zonder zout of bouillonblokje) tot hij helemaal zacht is en prak hem tot moes. Besmeer de ene helft van de likmat met de zoete oranje wortelpuree en de andere helft met een volle eetlepel hüttenkäse (cottage cheese). Hüttenkäse is mager, eiwitrijk en bevat in tegenstelling tot gewone melk nauwelijks lactose.
• 5. De Vis-sensatie met Sardientjes en Pompoen: Trek een blikje sardientjes op waterbasis open (kies geen vis op zoute olie of gekruide tomatensaus, en spoel de visjes eventueel nog even af onder de kraan). Prak één of twee sardientjes samen met twee eetlepels gekookte, gepureerde pompoen over de mat. Door de sterke visgeur houdt deze vulling de aandacht van je hond zelfs vast als er buiten vuurwerk knalt of als de boormachine bij de buren draait.
• 6. Zomerse Blauwe-Bessen-Froyo: Meng op een warme middag twee eetlepels magere kwark of ongezoete Griekse yoghurt met vier of vijf geprakte blauwe bessen. Strijk het mengsel over een noppenmat en vries hem twee uur in voor een verkoelend hondenijsje vol antioxidanten.
• 7. De Buikvriendelijke Kip-Pompoen-Mat: Kook een klein stukje kipfilet samen met een handje blokjes flespompoen gaar in gewoon water. Pureer de pompoen met een scheutje van het geurige kookvocht van de kip, smeer dit op de mat en druk er piepkleine, uitgeplozen vezeltjes kipfilet in. Heel zacht voor honden die snel last hebben van rommelende darmen.
• 8. Herfstige Appel-Kwark met een snufje kaneel: Rasp een kwart zoete appel (zonder klokhuis en pitten) op de fijnste stand van de keukenrasp, of pak een eetlepel 100% ongezoete appelmoes zonder toevoegingen. Roer dit door een lepel magere kwark met een klein snufje Ceylon-kaneel en strijk het in het patroon.
• 9. Bottenbouillon-Gelei met Komkommer: Gebruik zelfgetrokken, ongezouten bottenbouillon (zonder ui, prei, bieslook of knoflook) of een kant-en-klaar potje hondenbouillon uit de dierenwinkel. Smeer een randje paté langs de buitenzijde van een likmat met opstaande rand, strooi er wat fijngeraspte komkommer in en giet er in de vriezer een dun laagje bouillon overheen. Meer lekkere combinaties om in te vriezen vind je bij onze Kong-recepten.
• 10. De Drielagen-Traktatie voor Gevorderden: Voor ervaren likkers kun je in verschillende lagen werken. Smeer onderin de groeven een dun streepje paté of 100% pindakaas, strijk daar een laagje gepureerde gekookte zoete aardappel overheen, en maak het na het invriezen af met een vers toefje hüttenkäse en twee verkruimelde gedroogde hondensnoepjes (zoals gedroogde long) bovenop als geurige lokker.

Waar je op let bij calorieën, zuivel en verboden ingrediënten

Omdat een hond zo zichtbaar geniet en ontspant van een likmat, sluipt er in veel huishoudens ongemerkt een vaste gewoonte in: de mat gaat elke avond na het gewone eten nog even rijkelijk besmeerd op de grond als toetje. Voor een kleine hond van vijf kilo (zoals een Teckel of Chihuahua) telt één flinke eetlepel pindakaas van zo'n 90 tot 100 kilocalorieën al snel als een derde van zijn totale dagelijkse energiebehoefte. Trek de vulling van de likmat dus gewoon af van zijn dagelijkse portie brokken of vlees, en houd echte extraatjes onder de tien procent van zijn dagmenu.

Kijk bij pindakaas, zuiveltoetjes en appelmoes ook altijd even op de achterkant van de pot. In sommige 'light'-, 'skinny'- of buitenlandse pindakaassoorten en suikervrije producten zit de kunstmatige zoetstof xylitol (vaak aangeduid als E967 of berkensuiker). Voor mensen is dat onschuldig, maar bij honden zorgt zelfs een kleine hoeveelheid xylitol (al vanaf 0,05 tot 0,1 gram per kilo lichaamsgewicht) binnen vijftien tot zestig minuten voor een enorme insulinepiek, waardoor de bloedsuikerspiegel levensgevaarlijk snel keldert.

Vanaf ongeveer 0,5 gram per kilo lichaamsgewicht kan zelfs acuut leverfalen optreden. Met een pot uit de supermarkt waar bij de ingrediënten simpelweg '100% pinda's' staat, of een potje speciale hondenpindakaas zonder zout, zit je altijd veilig.

Duik je zelf de koelkast of voorraadkast in om te experimenteren met restjes, laat deze voor honden giftige ingrediënten dan altijd staan:

• Druiven, rozijnen en krenten: Er bestaat voor honden geen veilige ondergrens; zelfs een paar rozijnen door de kwark of een enkele druif kunnen acuut nierfalen veroorzaken.
• Chocolade, cacaopoeder en macadamianoten: Chocolade en cacao bevatten het voor honden giftige theobromine, en macadamianoten (of gemengde notenpasta's waar macadamia in zit) leiden binnen enkele uren tot spierzwakte, trillen, braken en koorts.
• Ui, prei, bieslook, knoflook en gewone bouillonblokjes: Planten uit de uienfamilie beschadigen de rode bloedcellen van je hond. Gebruik daarom nooit restjes mensensoep, jus of babyvoeding-potjes waar uienpoeder in verwerkt zit.
• Rauw gistdeeg: Een restje rauw brood- of pizzadeeg blijft in de warme hondenmaag doorrijzen, waarbij de gist suikers omzet in alcohol en zowel pijnlijke gasvorming als een gevaarlijke alcoholvergiftiging kan veroorzaken.

Houd het laagje zuivel op de mat ten slotte lekker dun en begin met één smaak tegelijk als je hond een gevoelige maag heeft. Volwassen honden maken weinig van het enzym lactase aan, waardoor gewone koemelk of vette roomkaas snel voor borrelende darmen en dunne ontlasting zorgt. Zure en gefermenteerde zuivel zoals hüttenkäse, magere kwark en ongezoete Griekse yoghurt bevat bijna geen lactose meer; met één tot twee afgestreken eetlepels heeft je hond al meer dan genoeg om een kwartier geconcentreerd te kunnen likken.