Oververhitting en hitteberoerte bij je hond herkennen

Een hond zweet alleen via zijn voetzooltjes en raakt zijn lichaamswarmte bijna volledig kwijt door verdamping tijdens het hijgen. Loopt zijn lichaamstemperatuur (normaal 38,0 tot 39,0 °C) op tot boven de 39,5 à 40,0 °C, dan krijgt je hond die hitte zelf niet meer weg en raakt hij oververhit (hyperthermie). Vanaf 40,5 tot 41,0 °C slaat dat om in een levensbedreigende hitteberoerte: koel hem dan direct ter plekke met water voordat je naar de dierenarts rijdt.

Heeft mijn hond het gewoon warm of raakt hij oververhit?

Op een hete dag ligt een gezonde hond vaak urenlang languit op de koude tegels en laat hij zijn speeltjes liggen. Zolang hij in rust kalm ademt en roze tandvlees heeft, spaart hij zijn energie; in het forumtopic over honden die met hitte de hele dag slapen zie je hoe normaal dat is. Bij oververhitting komt je hond na inspanning juist niet op adem en hijgt hij in rust steeds sneller en raspender.

Zijn tong hangt dan ver uit de bek met een breed uiteinde (een 'spatel'-tong), het speeksel wordt dik en taai en de slijmvliezen in de lippen kleuren fel- of baksteenrood. Oren en liezen voelen heet aan en je hond sjokt achter je aan, zoekt gejaagd naar koude stenen of staat thuis te kokhalzen; die omslag lees je ook bij een hond die na een zonnige wandeling bevangen raakte.

Meet je boven de 39,5 °C, geef dan nooit een koortsremmer: anders dan bij koorts bij je hond staat zijn interne thermostaat niet hoger, en pijnstillers beschadigen bij uitdroging de nieren.

Wanneer slaat oververhitting om in een hitteberoerte en is het direct spoed?

Vanaf 40,5 tot 41,0 °C stollen lichaamseiwitten, wordt het bloed stroperig en ontstaat een hitteberoerte. Begin ter plekke met koelen en laat iemand de dierenarts bellen bij deze alarmsignalen:

• Wankelen en zwalken: je hond loopt alsof hij dronken is, zwabbert met zijn achterhand of zakt door zijn poten.
• Glazige blik: hij kijkt dwars door je heen en reageert nauwelijks op aanspreken.
• Braken en bloederige diarree: door hitte en zuurstofgebrek laat het darmslijmvlies los.
• Bleke of blauwpaarse slijmvliezen: het tandvlees verkleurt van felrood naar wit, grauw of paarsblauw door shock, of je ziet kleine puntbloedinkjes.
• Spiertrillingen of bewusteloosheid: je hond trilt, stort in of raakt buiten kennis.

Laat je hond na ernstige oververhitting ook nakijken als hij na het koelen weer opknapt. Ontregelde bloedstolling, hersenoedeem en acuut nier-, lever- of hartfalen komen soms pas 24 tot 48 uur later aan het licht.

Hoe koel je een oververhitte hond veilig af (en waarom sluit een natte handdoek de hitte op)?

Snakt je hond naar adem, dan wil je hem het liefst meteen in de auto tillen. Toch red je zijn leven met één vaste regel: eerst koelen, dan vervoeren. Draag je hond naar de schaduw of een koele vloer en spoel hem af met stromend koel of lauw kraanwater over de dunbehaarde plekken met grote bloedvaten: buik, liezen, oksels, hals en voetzolen. Zet er een ventilator op (of de auto-airco vol aan) en laat een heldere hond kleine slokjes lauw water drinken zonder te dwingen. Meet elke paar minuten rectaal en stop met actief koelen bij 39,5 °C, want de temperatuur zakt daarna vanzelf door en slaat anders om in onderkoeling.

Twee populaire huismiddeltjes maken het probleem juist erger. Een natte handdoek over de rug en flanken warmt binnen een minuut op en houdt de hitte vast als een saunadeken. Leg een natte doek hooguit kort onder de buik en liezen en ververs hem continu (en laat natte koelbandana's niet urenlang zitten vanwege vachtbroei en een hotspot). Gebruik ook nooit ijskoud water of ijsblokjes: door de koude schrik knijpen de huidvaatjes dicht, blijft het hete bloed gevangen rond hart en hersenen en wekt rillen extra warmte op.

Waarom loopt de temperatuur bij honden ook zonder hittegolf zo snel op?

Op een benauwde dag zit de buitenlucht al vol waterdamp en verdampt er tijdens het hijgen amper nog speeksel. Door dat zware pompen zwellen de slijmvliezen in de keel op, waardoor je hond steeds moeizamer ademt en zichzelf door die spierinspanning verder opwarmt.

Een geparkeerde auto, tent of caravan wordt bij een lentezon van 15 tot 20 °C al binnen tien minuten een oven van 40 °C. Minstens zo vaak raken honden bevangen tijdens beweging: fanatieke ballenjagers die bij 20 tot 22 °C blijven sprinten zonder hun eigen grens te voelen, of honden die meelopen bij het fietsen met de hond.

Kortsnuitige rassen (Mopshond, Franse en Engelse Bulldog) met te kleine neusgaten lopen nog sneller vast, net als honden met overgewicht en oudere honden met stembandverlamming. Vervilte onderwol sluit warmte op; in het topic over oververhitting door een dikke vacht lees je hoe een luchtige vacht juist isoleert, terwijl bij medische inspanningshyperthermie op specialistisch advies alleen het buikhaar kort werd gehouden om op koude tegels sneller te koelen.