Epilepsie bij je hond: wat doe je tijdens een aanval?

Krijgt je hond een aanval van epilepsie en wil je direct weten wat je moet doen? Laat hem op de grond liggen zonder hem vast te houden, schuif stoelen of de salontafel aan de kant zodat hij zich niet stoot en kijk meteen op de klok. Zo'n toeval ziet er angstaanjagend uit, maar tijdens een gegeneraliseerde aanval is je hond volledig buiten bewustzijn: hij merkt zelf niets van het schokken, voelt geen pijn en komt meestal binnen één tot drie minuten weer bij. Duurt het krampen langer dan vijf minuten of volgt er direct een tweede aanval, bel dan de spoeddierenarts.

Wat doe je tijdens een epileptische aanval (en wat niet)?

Wie voor het eerst ziet hoe zijn hond op zijn zij valt, verstijft en hevig begint te schokken, staat met knikkende knieën ernaast. Een minuut op de klok duurt voor je gevoel een kwartier. Gelukkig krijgt je hond daar zelf niets van mee, omdat zijn bewustzijn tijdens een grote aanval helemaal is uitgeschakeld. Een begonnen toeval kun je ook niet afremmen; de kortsluiting in de hersenen moet vanzelf uitdoven. Dit kun je op dat moment voor hem doen:

• Maak de vloer vrij: Schuif tafel en stoelen opzij, leg een kussen voor de verwarming en scherm een trapgat af.
• Klok de tijd en film het: Start direct de timer op je telefoon, want door de schrik raak je je tijdsbesef kwijt. Maak ook een korte video voor de dierenarts; zo ziet die achteraf meteen of het echt om epilepsie gaat of om bijvoorbeeld een flauwte of bewegingsstoornis.
• Dim prikkels en haal andere dieren weg: Zet de tv uit en dim felle lampen. Heb je nog een hond in huis, laat die dan even in een andere kamer; andere honden raken soms zo in paniek van het geschok dat ze in hun huisgenoot bijten.
• Steek niets tussen de kaken: Dat een hond in zijn tong kan stikken is een fabel; anatomisch kan hij zijn tong niet inslikken. Tijdens een toeval klemmen zijn kaken met enorme kracht dicht, waardoor je bijtwonden oploopt of tanden afbreekt. Geef tijdens het schokken ook nooit water of pilletjes in de bek.
• Laat de poten vrij bewegen: Uit instinct wil je je hond misschien vasthouden om hem te troosten, maar tijdens de krampen voelt hij je niet en kun je spieren verrekken.

De drie fasen van een aanval herkennen

Bij epilepsie ontstaat een tijdelijke ontlading van elektrische prikkels tussen de hersencellen. Blijft die kortsluiting beperkt tot één klein gebied, dan heet dat een focale aanval: je hond blijft bij bewustzijn, maar trekt ritmisch met één mondhoek, oor of poot of hapt naar denkbeeldige vliegen. Slaat de vonk over naar beide hersenhelften, dan volgt een gegeneraliseerde aanval (grand mal).

Zo'n grote aanval gebeurt vrijwel altijd wanneer je hond slaapt of in rust is en telt drie fasen:

• Fase 1: De voorfase (prodromale fase of aura): Seconden tot uren vóór de toeval gedraagt je hond zich anders. Hij ijsbeert onrustig, kruipt ineens dicht tegen je aan, staart verdwaasd voor zich uit of zit onverklaarbaar te gapen en te tongelen.
• Fase 2: De eigenlijke aanval (ictus): Je hond verliest het bewustzijn, valt om en strekt eerst zijn poten en nek strak uit, waarna hij hevig schokt en fietsbewegingen maakt. Vaak klappertandt hij, schuimbekt hij en laat hij urine of ontlasting lopen. Dit duurt enkele seconden tot twee à drie minuten.
• Fase 3: De herstelfase (post-ictale fase): Na de krampen moeten de hersenen weer opstarten. Je hond lijkt te slaapwandelen, zwalkt op zijn poten, loopt soms tegen meubels aan doordat zijn zicht tijdelijk verstoord is en heeft vaak razende honger en dorst. Geef pas water en voer als hij weer stabiel kan slikken, en benader hem rustig omdat hij je in zijn verwardheid eerst niet altijd herkent.

Kijkt je hond je tijdens het verkrampen nog helder aan, schuimbekt hij niet en loopt hij direct na afloop weer normaal weg? Volgens de Universiteit Utrecht past dat beeld veel eerder bij een bewegingsstoornis (paroxysmale dyskinesie) dan bij epilepsie.

Oorzaken: primaire epilepsie versus secundaire en reactieve aanvallen

Krijgt je hond zijn eerste toeval tussen 6 maanden en 6 jaar, dan gaat het meestal om primaire (idiopathische) epilepsie. Op een scan zijn de hersenen normaal en tussen de aanvallen door is je hond kerngezond, maar zijn hersencellen hebben een verlaagde prikkeldrempel. Deze erfelijke vorm komt vaker voor bij bepaalde hondenrassen, zoals de Border Collie, Australian Shepherd, Belgische Herder, Labrador Retriever, Golden Retriever, Beagle, Keeshond en Drentsche Patrijshond.

Is je hond bij zijn eerste toeval jonger dan zes maanden of ouder dan zes jaar, dan zoekt de dierenarts naar een andere oorzaak:

• Secundaire (structurele) epilepsie: Een afwijking in de hersenen zelf, zoals een waterhoofd bij een pup, een hersenvliesontsteking of, bij oudere honden, een hersentumor of hersenbloeding.
• Reactieve aanvallen ('valse' epilepsie): Gezonde hersenen die reageren op een ontregeling elders in het lichaam, zoals een vergiftiging door slakkengif, xylitol of het eten van chocolade, een te lage bloedsuikerspiegel, een calciumtekort bij een zogende teef of ernstige lever- of nierproblemen.

Onderzoek en medicatie: van noodtube tot dagelijkse tabletten

Ontwaakt je hond rustig uit een eerste korte aanval, plan dan voor de volgende dag een afspraak bij je dierenarts voor reflex- en bloedonderzoek. Na één losse toeval starten dierenartsen nog niet met dagelijkse tabletten. Wel krijg je vaak een diazepam rectiole (vloeibare valium) mee voor noodgevallen: tijdens een nieuwe aanval breng je het tuitje voorzichtig in de anus en knijp je de tube leeg, zodat het darmslijmvlies het middel binnen enkele minuten opneemt om de krampen te stoppen.

Komen aanvallen vaker dan eens per halfjaar terug of krijgt je hond clusteraanvallen, dan schrijft de dierenarts onderhoudsmedicatie voor:

• Fenobarbital (zoals Phenoral): Het krachtigste eerste-keusmiddel. Na tien tot veertien dagen controleert de dierenarts via het bloed de spiegel en leverwaarden.
• Imepitoïne (Pexion): Werkt binnen enkele dagen en belast de lever minder, maar remt bij zware clusteraanvallen soms minder krachtig dan fenobarbital.
• Kaliumbromide (zoals Epikal of Libromide): Wordt vaak gecombineerd met fenobarbital of gekozen bij honden met een gevoelige lever. Dit middel reageert direct op zout: houd het voer constant en vermijd zoute snacks of zeewater, anders keldert de werking meteen.
• Levetiracetam: Vaak door neurologen ingezet als extra middel of als korte kuur na een aanval om vervolgaanvallen te blokkeren.

Schrik niet als je hond de eerste twee tot drie weken sloom is en met zijn achterhand zwalkt; dat trekt weg zodra zijn lichaam gewend is. Wel houden veel honden blijvend meer dorst en trek. Een vast wekkertje voor de ochtend- en avondpil helpt, want plotseling stoppen lokt zware onttrekkingsaanvallen uit.

Wanneer bel je direct met spoed de dierenarts?

Bel in deze situaties direct de spoeddierenarts:

• Aanval langer dan 5 minuten (status epilepticus): Door de aanhoudende krampen loopt de lichaamstemperatuur op tot boven de 40,5 graden, ontstaat zuurstofgebrek en dreigt blijvende hersenschade.
• Twee of meer aanvallen binnen 24 uur (clusteraanvallen): Volgt er dezelfde dag of nacht een tweede aanval of komt je hond tussendoor niet goed bij, dan moet de reeks in de kliniek met medicatie of een infuus worden gestopt.
• Vergiftiging, trauma of kwetsbare honden: Bij elk vermoeden van gif of hoofdletsel, of bij een eerste aanval van een pup onder de zes maanden, een zogende teef of een oudere hond die suf blijft.

Ervaringen van andere baasjes op het forum

Hoe snel een losse toeval kan omslaan in een cluster, lees je in het topic over de vijfjarige kruising Knoet met clusterepilepsie: na zijn eerste aanval vanuit zijn slaap volgden acht aanvallen in zestien uur tijd, waarna spoedopname en begeleiding door een veterinair neuroloog nodig waren. In het forumtopic met ervaringen over een eerste epileptische aanval vertelt het baasje van Bordeauxdog Tieska hoe ze voorlopig met één oog en oor open sliep en achteraf het onverklaarbare tongelen en gapen op de dag vóór de toeval als voorbode herkende, gevolgd door dagenlange honger en dorst.

Heb je net de eerste aanval van je hond meegemaakt of wil je ervaringen uitwisselen over medicatie? Praat dan gerust mee op het HondenPage-forum.