Kanker bij je hond: signalen, soorten en behandeling

Je zit 's avonds op de bank en strijkt door de vacht van je hond. Opeens blijven je vingers haken achter een knobbeltje op zijn flank dat er vorige maand nog niet zat. Bijna elk baasje krijgt op zo'n moment een knoop in zijn maag. Gelukkig betekent een bult lang niet altijd slecht nieuws: veel oudere honden krijgen onschuldige vetbulten of ouderdomswratjes. Alleen kan zelfs een ervaren dierenarts aan de buitenkant nooit voelen of een zwelling goedaardig of kwaadaardig is. Door bij mogelijke kanker bij honden symptomen vroeg te herkennen en een nieuw bultje te laten aanprikken, weet je snel waar je aan toe bent.

Goedaardige bult of kwaadaardige tumor: waarom je het verschil niet kunt voelen

Ongeveer een kwart tot een derde van alle honden krijgt in zijn leven een gezwel, en boven de tien jaar loopt dat verder op. Een tumor ontstaat wanneer er tijdens de celdeling een foutje in het DNA sluipt en cellen zich ongecontroleerd blijven delen. Bij een goedaardig gezwel blijven die cellen op hun eigen plek. Voorbeelden daarvan zijn een vetbult (lipoom) onder de huid, een ouderdomswratje uit een talgklier of viruswratjes (papillomen) in de bek van jonge honden. Zulke zwellingen zaaien nooit uit en geven alleen hinder als ze precies onder het tuigje of in de oksel schuren.

Kwaadaardige tumoren gedragen zich anders. Ze groeien met fijne uitlopers in omliggend weefsel en geven losse cellen af aan bloed of lymfevocht. Waar die cellen vastlopen, vaak in de lymfeknopen, longen, lever of milt, kunnen uitzaaiingen (metastasen) ontstaan.

In de spreekkamer zeggen baasjes regelmatig: "Het bultje lag los in de huid en voelde zacht, dus we dachten aan een vetbult." Bij honden is dat een bekende valkuil, omdat een kwaadaardige mastceltumor een vetbult bedrieglijk goed kan nadoen. Laat een nieuw knobbeltje daarom aanprikken met een dunne-naaldbiopt (DNAB). De dierenarts zuigt dan met een gewoon injectienaaldje wat cellen op voor microscopisch onderzoek (cytologie). Je hond heeft daar geen roesje voor nodig en voelt er niet meer van dan van zijn jaarlijkse prik.

Kanker bij honden: symptomen en verborgen waarschuwingssignalen

Een bult in de vacht voel je tijdens het borstelen vanzelf, maar inwendige tumoren zie je niet van buitenaf. Wanneer je weet hoe bij kanker bij honden symptomen zich thuis laten zien, vallen ook die signalen sneller op:

• Een bult die groeit of verandert: Elke zwelling groter dan een erwt die na twee tot drie weken niet slinkt, groeit, warm aanvoelt of van formaat wisselt.
• Wondjes die niet dichtgaan: Een zweertje op de huid, het tandvlees of bij een nagelbed dat ondanks zalf of antibiotica blijft bloeden.
• Stank of bloed uit bek of neus: Een rotte geur uit de bek, bloederig speeksel, aan één kant kauwen of bloed uit één neusgat.
• Moeite met slikken, poepen of plassen: Kuchen bij druk op de hals, persen op de ontlasting, platte drollen of bloed plassen.
• Kreupelheid die niet overgaat: Een grote hond die zonder verstap mank blijft lopen en een verdikking op het bot krijgt.

Soms verraadt een tumor zich via stoffen die de kankercellen aan het bloed afgeven (paraneoplastische verschijnselen). Zo zorgen sommige vormen van lymfeklierkanker en anaalzaktumoren voor te veel calcium in het bloed (hypercalciëmie), waardoor je hond plotseling bakken water leegdrinkt en grote plassen doet. Ook kan een tumor de stofwisseling zo ontregelen dat je hond zichtbaar spieren verliest op zijn rug en schedel (kankercachexie), terwijl hij zijn bak nog gewoon leeg eet.

De vijf meest voorkomende vormen van kanker bij de hond

Sommige rassen hebben een erfelijke aanleg voor specifieke tumoren, zoals de Berner Sennenhond en Flatcoated Retriever voor het histiocytair sarcoom. Deze vijf vormen zien dierenartsen het vaakst:

• Mastceltumor (mastocytoom): De meest voorkomende kwaadaardige huidtumor, vooral bij de Boxer, Mopshond, Bulldog, Labrador en Golden Retriever. De cellen bevatten histamine, waardoor de bult de ene dag zwelt en de volgende dag weer slinkt, jeukt of maagzweren met braken geeft. Na een operatie bepaalt weefselonderzoek de ernst van graad 1 (laaggradig) tot graad 3 (zeer agressief).
• Maligne lymfoom (lymfeklierkanker): Kanker van witte bloedcellen (lymfocyten). Vaak voel je plotseling stevige, pijnloze knikkers onder de kaak, voor de schouders en in de knieholtes, terwijl je hond nog vrolijk oogt. Zonder behandeling overlijden de meeste honden binnen enkele weken, maar deze vorm reageert vaak goed op chemotherapie.
• Mammatumoren (melkkliertumoren): Voelbaar als harde korreltjes of schijfjes rond de tepels bij intacte of laat gesteriliseerde teven. Ongeveer de helft is goedaardig en de andere helft kwaadaardig. Jong steriliseren verlaagt het risico sterk.
• Osteosarcoom (botkanker): Een pijnlijke bottumor in de lange pijpbeenderen van grote rassen zoals de Rottweiler, Duitse Dog en Ierse Wolfshond, meestal bij de pols, schouder of knie. Het bot wordt broos en kan spontaan breken. Amputatie van de zieke poot neemt de felle pijn direct weg, waarna honden vlot op drie poten verder draven.
• Hemangiosarcoom van de milt: Een kwaadaardige bloedvattumor bij vooral oudere Duitse Herders, Golden Retrievers en Labradors. Het gezwel groeit ongemerkt in de buik totdat het openbarst en een levensbedreigende buikbloeding veroorzaakt.

Behandeling: waarom honden zelden kaal of doodziek worden van chemo

Een hond leeft in het hier en nu: je kunt hem niet uitleggen dat hij zich maandenlang beroerd moet voelen voor extra tijd later. Bij oncologische centra zoals het Universitair Dierenziekenhuis in Utrecht en het Medisch Centrum voor Dieren staat kwaliteit van leven daarom voorop.

Zit een tumor op één plek, dan haalt de chirurg het gezwel met ruime snijranden weg. Op plekken waar snijden lastig is, zoals in de neusholte of hersenen, kan bestraling (radiotherapie) helpen. Bij kanker in het hele lichaam, zoals lymfeklierkanker, of om uitzaaiingen na een operatie af te remmen, kiest de oncoloog voor chemotherapie of doelgerichte tabletten (zoals Palladia).

Omdat dierenartsen veel lagere doseringen cytostatica geven dan bij mensen, heeft 95 procent van de honden geen noemenswaardige bijwerkingen. Honden worden ook vrijwel nooit kaal van chemo; alleen bij rassen met een doorgroeiende vacht zoals een Poedel wordt de vacht soms wat dunner. Bij Collies, Australische Herders en verwante herders test de dierenarts vooraf op een MDR1-genmutatie, omdat zij bepaalde chemomiddelen slecht afbreken.

Wel scheidt je hond de eerste dagen na chemo medicijnresten uit via urine, poep en speeksel. Geef tabletten daarom met wegwerphandschoenen (nooit breken), ruim ontlasting met handschoenen op en laat je hond die dagen niet in je gezicht likken.

Wanneer bel je de dierenarts?

• Direct bellen (spoed): Je hond zakt tijdens of na het wandelen plotseling door zijn poten, hijgt zwaar, heeft een bolle buik of spierwit tandvlees. Dit wijst op een acute inwendige bloeding, zoals een gescheurde milttumor. Bel ook direct als je hond na een uurtje schijnbaar wat bijtrekt.
• Deze week laten nakijken: Elke nieuwe bult die na twee weken niet verdwijnt, een bestaande bult die verandert, onverklaarbaar gewichtsverlies of kreupelheid bij een grote hond.
• Niet zelf aankomen: Knijp of prik nooit zelf in een bult. Bij een mastceltumor druk je daarmee een golf histamine de bloedbaan in waar je hond acuut doodziek van kan worden.

Ervaringen van andere baasjes op het forum

Op het forum lees je hoe verschillend kanker zich in het echt aandient. In het topic over een tumor bij de milt vertelt het baasje van de bijna tienjarige Bullie hoe haar hond bij het afstappen van de bank ineens weggleed, speekselde en met haar buik trok; na een spoedoperatie vanwege een gescheurde milttumor controleerde ze thuis dagelijks de kleur van het tandvlees.

In het topic over twee ontdekte mastceltumoren beschrijft Linda hoe haar negenjarige hond Appel na het aanprikken van simpele bultjes werd geopereerd, met een flinke hechtwond over haar zij omdat de chirurg ruime marges moest wegnemen.

In het gesprek over chemotherapie via injecties of chemotabletten deelt het baasje van de achtjarige Labradoodle Milko waarom haar voorkeur uitging naar maandelijkse chemotabletten die je thuis met handschoenen geeft, en dat ze het lastigste voorschrift vond dat haar energieke reu haar vanwege zijn speeksel niet meer in het gezicht mocht likken. Wil je zelf ervaringen uitwisselen na een diagnose? Praat gerust mee op het HondenPage-forum.