Overdag kun je alles met je hond doen, maar aai je hem 's avonds laat nog even over zijn bol of buig je voorover voor een welterustenkus, dan klinkt er soms uit het niets een rauwe grom. Dat heet slaapschrik. In die één tot twee seconden tussen diepe slaap en wakker zijn schiet hij in de verdediging, nog voor hij doorheeft dat jij er staat. Een tel later knippert hij verward. Met valsheid of bazigheid heeft die schrikreflex niets te maken.
Waarom schrikt een slapende hond zo van een hand of vooroverbuigen?
Volwassen honden slapen en rusten 12 tot 14 uur per dag, oudere honden 16 tot 18 en pups 18 tot 20 uur. Hun slaapcyclus duurt 20 tot 45 minuten (bij ons 90) en wisselt snel tussen lichte slaap, diepe slaap en REM-slaap. Raak je een hond in die diepe fase of REM-slaap aan, dan weet hij een tel niet waar hij ligt. Bij een geadopteerde Greyhound uit een renkennel of een ex-zwerfhond speelt dat extra sterk: zij sliepen jarenlang alleen of moesten buiten zelfs slapend op hun hoede blijven.
Vooroverbuigen maakt dat erger. Een aai op zijn kop of armen om zijn hals voelt voor ons lief, maar dat grote silhouet van bovenaf blokkeert zijn uitwijkruimte. Van de schrik mopper je snel terug, alleen stopt straf geen reflex. Je hond leert hooguit zijn waarschuwende grom in te slikken, waardoor hij een volgende keer direct kan happen.
Let wel op of je hond echt sliep. Bij slaapschrik ontspant hij binnen enkele seconden zodra hij je herkent. Ligt hij al klaarwakker en verstijft hij met een harde blik of zichtbaar oogwit zodra je nadert, vóór je hem aanraakt, dan bewaakt hij de bank of zijn ligplek. Sluit die bank of slaapkamer dan direct af, zeker met kinderen in huis, en laat een gediplomeerd gedragstherapeut meekijken.
Hoe maak je een hond rustig wakker en houd je het veilig met kinderen?
De meeste schrikmomenten voorkom je met een eigen mand of open bench in een rustige hoek met overzicht. Slaapt hij in de looproute naar de keuken, of tegen je aan op de bank of in bed, dan stoot je hem bij het opstaan of omdraaien vroeg of laat aan. Een vast kussen naast de bank scheelt die botsingen. Met jonge kinderen telt dat dubbel: een peuter die op een slapende hond leunt of hem knuffelt, zit met zijn gezicht precies op snuithoogte. Spreek af dat niemand de hond in zijn mand stoort, en scherm zijn plek bij kruipende baby's of peuters af met een kamerhekje of puppyren.
Voor het laatste plasrondje of bij vertrek na visite wek je hem op anderhalve tot twee meter afstand. Noem rustig zijn naam of laat de riem rinkelen, en steek je hand pas uit als hij zijn kop optilt en oogcontact maakt. Slaapt hij op de bank, roep hem dan ook op afstand wakker zodat hij er zelf af stapt; duw of til een slapende hond niet opzij.
Bij doofheid of slechthorendheid werkt roepen niet. Raak je hond ook dan nooit onverwacht aan: knip eerst een lamp aan, stamp zacht met je voet op de vloer ruim buiten bereik van zijn bek zodat hij de trilling voelt, of laat hem wakker snuiven aan een geurend brokje zonder je hand binnen hapbereik te brengen.
Kan plotseling grommen uit de slaap door pijn of ouderdom komen?
Een hond die je jarenlang in zijn slaap kon aaien en die nu ineens bromt, heeft vaak ergens last van. Pijn door artrose, rug- of nekklachten of een oorontsteking maakt zijn slaap onrustiger en zorgt dat een onverwachte hand zeer doet. Oudere honden missen door staar of gehoorverlies ook je voetstappen, en zijn bij dementie na een diepe middagslaap langer verward. Begint dat grommen plotseling, laat de dierenarts je hond dan nakijken op pijn, oren en ogen.
Hoe pakten andere baasjes dit thuis aan?
Op het forum zie je hoe herkenbaar dit thuis is. Een Havanezer-pup van vier maanden gromde telkens als hij diep slapend van de bank werd getild en kreeg daar straf voor, precies een situatie waarin wakker roepen gedoe voorkomt. Een ander baasje vertelde daar dat haar hond bij visite of de oppas uitgeput lag, maar al wakker opkeek zodra zij naderde. Sinds een pijnlijke kliniekopname viel hij uit als ze hem vastpakte om te gaan; stoppen met grijpen en rustig oefenen met zijn tuigje loste dat op.
Bij een volwassen herplaatser die naar zijn gezin gromde begon het tijdens knuffelen op de bank en op avonden dat hij doodmoe toch nog een aai kreeg. Niet meer op de bank en met rust laten bij vermoeidheid stopte dat meteen. Met hulp van een gedragstherapeut verdween later ook het brommen wanneer hij vanuit een dutje elders naar zijn mand werd gestuurd.
Veelgestelde vragen
Hoe zie ik of mijn hond echt slaapt met halfopen ogen?
Vooral windhonden en kortsnuitige rassen slapen geregeld met hun oogleden op een kier, waarbij soms het wittige of lichtroze derde ooglid deels voor het oog schuift. Twijfel je of hij wakker is, noem dan vanaf twee meter rustig zijn naam en wacht tot hij echt naar je opkijkt.
Beloon ik het liggen op de bank als ik mijn hond met een brokje lok?
Nee, mits je hem eerst op afstand wakker roept en het brokje pas geeft zodra hij op de vloer staat. Hij koppelt de beloning dan aan het eraf stappen op je stem, zonder dat je een slaperige hond wegduwt.
Gaat slaapschrik bij een herplaatser of asielhond vanzelf over?
Vaak wordt de schrik na enkele maanden milder zodra de huisgeluiden vertrouwd zijn. Vooral honden uit een kennel of van straat blijven soms hun leven lang schrikachtig bij plotseling aanraken in hun slaap, dus op afstand wekken houd je er bij hen gewoon in.
Bronnen
LICG: Kind en hond – houd het veilig, Een eigen ligplaats voor de hond, Agressie bij honden: misschien heeft hij pijn! AniCura: Hoe weet je dat je hond pijn heeft?
